ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය: සතර සෝබෝධි සත්යයන් පිළිබඳ ගැඹුරු විමර්ශනයක්
බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාවන්හි අතිශය වැදගත් අංගයක් වන්නේ සතර සෝබෝධි සත්යයන් (අර්ය සච්චානි) ය. මෙම සත්යයන්, දුකෙන් මිදීම සඳහා වන මූලික මාර්ගෝපදේශය සපයයි. ඒවායේ ගැඹුරු අරුත අවබෝධ කරගැනීමෙන් අපගේ ජීවිතයේ අභ්යන්තරික සාමය සහ සතුට ළඟා කරගත හැකිය. මෙම ලිපියෙන්, සතර සෝබෝධි සත්යයන් පිළිබඳව පුළුල්ව සාකච්ඡා කරමු.
1. පසුබිම: බුදුරජාණන් වහන්සේ සතර සෝබෝධි සත්යයන් ප්රථමයෙන් දේශනා කළේ කවදාද?
බුදුරජාණන් වහන්සේ සම්බුද්ධත්වය ලැබීමෙන් පසු, උන්වහන්සේගේ ප්රථම ධර්ම දේශනාව වූයේ 'ධම්මචක්කප්පවත්තන සූත්රය' යි. මෙම සූත්රය, ඉන්දියාවේ ඉසිපතන මුවදඩව්වේදී, පස්වග මහ රහතන් වහන්සේලාට දේශනා කරන ලදී. මෙම දේශනාවේ හදවත වූයේ සතර සෝබෝධි සත්යයන් ය. උන්වහන්සේ මෙහිදී දුක, දුකට හේතුව, දුක නැති කිරීම සහ දුක නැති කිරීමේ මාර්ගය යන කරුණු පැහැදිලි කළහ. මෙය බුදුදහමේ අතිශය වැදගත් සන්ධිස්ථානයක් වූ අතර, ලෝකය පුරාම සත්වයන්ට දුකෙන් මිදීමේ මාර්ගය විවර කළේය.
2. දුක්ඛ සෝබෝධි සත්යය: දුක යනු කුමක්ද?
දුක්ඛ සෝබෝධි සත්යය යනු ජීවිතයේ පවතින දුක පිළිබඳව අවබෝධ කරගැනීමයි. බුදුරජාණන් වහන්සේ දුක විවිධ ආකාරවලින් විස්තර කළහ. ඒවා අතර:
- ජාති දුක (උපත් දුක): යළි යළිත් භවයේ ඉපදීම, එයම දුකකි. උපතින්ම ලැබෙන අසරණභාවය, අනතුරුව ඇතිවන දුෂ්කරතා මේ අතරට ගැනේ.
- ජරා දුක (දිරාපත් වීමේ දුක): ශරීරය වයසට යාම, ශක්තිය හීන වීම, රූපාන්තර වීම ආදියෙන් ඇතිවන දුක.
- මරණ දුක (මරණ දුක): ජීවිතයේ අවසානය, සියලු දේ අත්හැර යාමට සිදුවීම, ආදරණීයයන්ගෙන් වෙන්වීම ආදියෙන් ඇතිවන දුක.
- සෝක දුක (ශෝක දුක): ආදරණීයයන් අහිමිවීම, අකමැති දේ සිදුවීම ආදියෙන් ඇතිවන දුක.
- පරිදේව දුක (කඳුළු සැලීමේ දුක): ශෝකය නිසා ඇතිවන ආවේදනාව, හඬා වැළපීම ආදිය.
- දුක්ඛ දුක (සාමාන්ය දුක): ශාරීරික හා මානසික වේදනාවන්, රෝගාබාධ, තුවාල ආදියෙන් ඇතිවන දුක.
- දෝමනස්ස දුක (මානසික දුක): අසතුටු ස්වභාවය, කලකිරීම, කනස්සල්ල, මානසික පීඩනය ආදිය.
- උපායාස දුක (අවදානම් දුක): අසරණභාවය, බලාපොරොත්තු සුන්වීම, අමාරු තත්වයන්ට මුහුණ දෙන විට ඇතිවන මානසික පීඩනය.
- අප්රිය සම්ප්රಯೋಗ දුක: අකමැති අය, අකමැති දේවල් සමග සම්බන්ධ වීමෙන් ඇතිවන දුක.
- ප්රිය විප්රයෝග දුක: ආදරණීයයන්, ප්රිය දේවල් අහිමිවීමෙන් ඇතිවන දුක.
- යම් අතකින් නොලැබේ නම්, ඒ අතින් දුක: තමන්ට අවශ්ය දේ නොලැබීමෙන් ඇතිවන දුක.
මෙම දුක්ඛ සත්යය අවබෝධ කරගැනීම යනු අශුභවාදී වීම නොව, ජීවිතයේ යථාර්ථය වටහා ගැනීමකි. මෙම අවබෝධය, දුකෙන් මිදීමේ පළමු පියවරයි.
3. සමුදය සෝබෝධි සත්යය: දුකට හේතුව
සමුදය සෝබෝධි සත්යය යනු දුකට හේතුව කුමක්ද යන්න පැහැදිලි කරයි. බුදුරජාණන් වහන්සේට අනුව, දුකට මූලික හේතුව 'තණ්හාව' යි. තණ්හාව යනු ආශාව, ලෝභය, බැඳීම යි. තණ්හාව ප්රධාන වශයෙන් තුන් ආකාරයකට බෙදා දැක්වේ:
- කාම තණ්හාව: ඉන්ද්රියයන්ගෙන් විඳින සැප සම්පත්, රූප, ශබ්ද, ගන්ධ, රස, ස්පර්ශ ආදිය කෙරෙහි ඇති ආශාව.
- භව තණ්හාව: පැවැත්ම, අනාගතයේදී යළි යළිත් ඉපදීම, සුඛ විහරණය, යහපත් ජීවිතයක් පිළිබඳව ඇති ආශාව.
- විභව තණ්හාව: නැති වී යාම, විනාශ වීම, අන්තිම වශයෙන් ශරීරය නැති වී යාම පිළිබඳව ඇති ආශාව.
මෙම තණ්හාවන් නිසා අපි සංසාර චක්රයේ බැඳී සිටිමු. අපගේ කර්මයන්ට හේතු වන්නේ මෙම තණ්හාවන් ය. තණ්හාවන්ගේ බලපෑම නිසා අපි නිරන්තරයෙන් දුකට පත්වෙමු.
4. නිරෝධ සෝබෝධි සත්යය: දුක නැති කිරීම
නිරෝධ සෝබෝධි සත්යය යනු දුක සම්පූර්ණයෙන්ම නැති කර දැමිය හැකි බව පෙන්වා දෙයි. තණ්හාව සහ ඒ ආශ්රිත සියලු දුක්ඛිත ස්වභාවයන් සම්පූර්ණයෙන්ම තුනී කිරීමෙන් දුකෙන් මිදිය හැකිය. මෙම දුක නැති කිරීමේ අවස්ථාව 'නිවන' ලෙස හැඳින්වේ.
නිවන යනු:
- සියලු දුකෙන්, ආශාවන්ගෙන්, කෙලෙස් වලින් සම්පූර්ණයෙන්ම මිදීම.
- සංසාර චක්රයෙන් නිදහස් වීම.
- සදාකාලික සාමය, සතුට සහ නිදහස ළඟා කරගැනීම.
- 'අත්හැරීම' ත්, 'නිවීම' ත්, 'පරම සුවය' ත් ය.
නිවන යනු කිසිවක් නැති වීමක් නොව, දුකෙන් හා කෙලෙස් වලින් මිදුණු, අතිශය ශාන්ත, පරම සුවදායක වූ අති උත්තරීතර තත්වයක් බව අවබෝධ කරගත යුතුය.
5. මග්ග සෝබෝධි සත්යය: දුක නැති කිරීමේ මාර්ගය
මග්ග සෝබෝධි සත්යය යනු දුක නැති කිරීමේ මාර්ගය, එනම් 'ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය' යි. මෙම මාර්ගය අනුගමනය කිරීමෙන් අපි තණ්හාව දුරු කර, නිවන ළඟා කරගැනීමට සමත් වෙමු. ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය අටක ස්වභාවයන්ගෙන් සමන්විත වේ:
- සම්මා දිට්ඨි (සම්මා දිට්ඨිය): නිවැරදි දැකීම, සතර සෝබෝධි සත්යයන් පිළිබඳ නිවැරදි අවබෝධය.
- සම්මා සංකප්ප (සම්මා සඞ්කප්පය): නිවැරදි චින්තනය, අනාශාව, අද්වේෂය, අහිංසාව යන චින්තනයන්.
- සම්මා වාචා (සම්මා වාචාව): නිවැරදි කීම, බොරු නොකීම, කේලාම් නොකීම, රළු වචන නොකීම, ප්රලාප නොකීම.
- සම්මා කම්මන්ත (සම්මා කර්මාන්තය): නිවැරදි ක්රියාව, ජීවිත ඝාතනය නොකිරීම, සොරකම් නොකිරීම, කාම මිථ්යාචාරය නොකිරීම.
- සම්මා ආජීව (සම්මා ආජීවය): නිවැරදි ජීවනෝපාය, සදාචාර සම්පන්න රැකියාවක් කිරීම.
- සම්මා වායාම (සම්මා වායාමය): නිවැරදි උත්සාහය, අකුසල් නැති කිරීමටත්, කුසල් ඇති කිරීමටත්, දැනට ඇති කුසල් දියුණු කිරීමටත් උත්සාහ කිරීම.
- සම්මා සති (සම්මා සතිය): නිවැරදි සිහිය, ශරීරය, වේදනාව, සිත, ධර්මය ගැන සිහියෙන් සිටීම (කායානුපස්සනා, වේදනානුපස්සනා, චිත්තානුපස්සනා, ධම්මානුපස්සනා).
- සම්මා සමාධි (සම්මා සමාධිය): නිවැරදි සමාධිය, සිත එකඟ කරගැනීම, ධ්යාන වඩමින් සිතේ ස්ථාවරත්වය ළඟා කරගැනීම.
මෙම අට ආකාරයේ මාර්ගය 'සීල', 'සමාධි', 'පඤ්ඤා' යන ත්රිවිධ ශික්ෂාවන්ගෙන් සමන්විත වේ. සම්මා වාචා, සම්මා කම්මන්ත, සම්මා ආජීව යනු සීල ශික්ෂාවයි. සම්මා වායාම, සම්මා සති, සම්මා සමාධි යනු සමාධි ශික්ෂාවයි. සම්මා දිට්ඨි, සම්මා සංකප්ප යනු පඤ්ඤා ශික්ෂාවයි.
6. සතර සෝබෝධි සත්යයන්හි කර්තව්යයන්
සතර සෝබෝධි සත්යයන්හි අනුගමනය කළ යුතු අනුපිළිවෙලක් ඇත. එය 'චතුරාර්ය සත්ය ක්රියාව' ලෙස හැඳින්වේ:
- පරිඤ්ඤා (පරිඥා): දුක කුමක්ද යන්න සම්පූර්ණයෙන් අවබෝධ කරගැනීම. (දුක්ඛ සත්යය).
- පහාන (පහානය): දුකට හේතුව වන තණ්හාව දුරු කිරීම. (සමුදය සත්යය).
- සච්චිකරියා (සච්ඡිකිරියාව): දුක නැති කිරීම, එනම් නිවන සාක්ෂාත් කිරීම. (නිරෝධ සත්යය).
- භාවනා (භාවනාව): දුක නැති කිරීමේ මාර්ගය, එනම් ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය, වඩමින් ඊට අනුකූලව හැසිරීම. (මග්ග සත්යය).
මෙම අනුපිළිවෙලින් සතර සෝබෝධි සත්යයන් වටහාගෙන, ඒ අනුව ක්රියා කිරීමෙන් අපි දුකෙන් මිදීමට සමත් වෙමු.
7. සතර සෝබෝධි සත්යයන් සහ එදිනෙදා ජීවිතය
සතර සෝබෝධි සත්යයන් යනු න්යායික කරුණු පමණක් නොවේ. ඒවා අපගේ එදිනෙදා ජීවිතයට ඍජුවම බලපාන ප්රායෝගික ධර්මයන් ය.
- දුක අවබෝධ කරගැනීම: අපගේ ජීවිතයේ ඇතිවන අසතුටු ස්වභාවයන්, අමාරු තත්වයන්, පාඩු ආදිය දුක ලෙස හඳුනා ගැනීම. ඉන් පසු, මෙම දුක ස්ථිර නොවන බවත්, එය වෙනස් වන ස්වභාවයක් බවත් අවබෝධ කරගැනීම.
- හේතුව හඳුනා ගැනීම: අපගේ දුකට හේතුව කුමක්දැයි සිතා බැලීම. එය බොහෝ විට අපගේ ආශාවන්, ලෝභය, වෛරය, අහංකාරය, නොසැලකිලිමත්කම ආදී කෙලෙස් බව අවබෝධ කරගැනීම.
- විසඳුම සොයා ගැනීම: දුකෙන් මිදීමේ මග, එනම් ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය, අපගේ දෛනික ජීවිතයේදී අනුගමනය කිරීමට උත්සාහ කිරීම. නිවැරදිව කතා කිරීම, නිවැරදිව ක්රියා කිරීම, නිවැරදිව සිතීම, නිවැරදිව ජීවත් වීම යන කරුණු වලට මුල් තැන දීම.
- සාමය ළඟා කරගැනීම: ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය වඩන විට, අපගේ සිතේ සාමය, සතුට, සංයමය වැඩි වේ. අපගේ ගැටළු වලට මුහුණ දීමේ ශක්තිය වැඩි වේ. අවසානයේදී, දුකෙන් හා පීඩාවෙන් මිදුණු නිවන් මගට අවතීර්ණ වීමට අපට හැකියාව ලැබේ.
සතර සෝබෝධි සත්යයන් යනු බුදුරජාණන් වහන්සේ ලෝකයාට දුන් අති උතුම් දායාදයකි. ඒවා අවබෝධ කරගැනීමෙන් හා අනුගමනය කිරීමෙන් අපගේ ජීවිතය අර්ථවත් කරගත හැකි අතර, සදාකාලික සුවය ළඟා කරගත හැකිය.